• watertuinen 8 jaarIn stedelijke gebieden worden floatlands of watertuinen ingezet voor het handhaven van de waterkwaliteit en de doorstroming in de stad.
  • Floatlands worden ook gebruikt voor (controleerbare) natuurontwikkeling in wateren waar geen natuurlijke oevers mogelijk zijn en bieden o.a. een goede oplossing als rustplaats en nestgelegenheid voor stadsvogels.
  • Sinds 2010 hebben wij in Leiden bijzonder goede ervaringen opgedaan met watertuinen, vinden zowel de bewoners (onder én boven water!) als de gemeente Leiden.
  • Een reddingsnestje is een fauna uittreedplaats in de vorm van een mini-watertuin (zie hieronder) en een échte Leidse vinding, mede bedacht door Kat uit de Gracht!

 

Bijzondere waarnemingen op watertuinen

  • duif, (jonge) meeuw, Amerikaanse rivierkreeft, pad, knobbelzwaan, nijlgans, kat

'Algemene gebruikers' van watertuinen en fauna uittreedplaatsen

  • Schildpad 'Schillie', wilde eend, meerkoet, waterhoentje, fuut

Pas geplaatste watertuinen (dus in hun eerste levensjaar)  watertuinen aan het Havenplein in Leiden, 2 jaar oud 

Wat is een watertuin

  • Watertuinen zijn platforms van Douglashout, dat tot 15 jaar goed blijft in grachtenwater.
  • Het frame (van 2 x 1,5m) is bekleed met een waterdoorlatend worteldoek, waarop zo'n 60 moerasplantjes van ruim 20 soorten worden ingeplant, waarover weer een laag grootmazig gaas gaat.
  • Zodra de tuinen volgroeid zijn, bieden ze ook nog een broedgelegenheid aan watervogels. In het eerste jaar worden de ca. zestig jonge planten die in de watertuinen staan echter nog beschermd door gaas.

Wat biedt een watertuin

  • De watertuinen zorgen voor meer variatie in plant- en diersoorten, zowel onder als boven water.
  • Zo kunnen libellen, hommels en bijen van de nectar in de planten gebruik maken.
  • Padden en vissen kunnen onder de objecten paaien en schuilen tussen de plantenwortels, die bovendien het grachtenwater filteren. Het grachtenwater wordt zichtbaar én meetbaar elk jaar schoner en helderder.
  • Deze drijvende eilanden bieden een uitrustplek voor diverse diersoorten, voor wie de kademuren te hoog zijn. Denk aan jonge watervogels, maar ook aan katten die te water zijn geraakt
  • Bovendien zijn bewoonde drijvende eilanden erg leuk om naar te kijken, niet alleen voor bewoners maar ook voor toeristen.

  • En een zeker niet onbelangrijk voordeel van watertuinen is dat je er eetbare planten op kunt laten groeien. Enkele van de eetbare soorten zijn: Gele Lis, Reuzen Rabarber, Watermunt, Grote Waterweegbree en Pinksterbloem. En hoe oogst je die planten? Met een bootje.


Een waterhoentje op een reddingsnestje (met daarop wat watermunt) Een reddingsnest met bewoners en bewoners Jonge eendjes rusten uit buiten het bereik van roofvissen zoals snoek

Reddingsnestjes: fauna uittreedplaatsen geschikt voor veel diersoorten

  • Eén van de katten die een val in de gracht overleefde door op een reddingsnest te klimmen en te wachten tot hij gered werd door omstandersEen reddingsnestje is in principe een mini-watertuintje met alléén watermunt erin geplant. Dat is de enige plantensoort die niet wordt weggegraasd door meerkoeten.
  • Deze fauna uittreedplaatsen zijn op hotspots (waar de kademuren te hoog zijn voor alle dieren) in de hoeken van de bruggen geplaatst, dus uit het vaarwater van boten. Hierdoor ze ook goed zichtbaar van bovenaf, dus voor toeschouwers.
  • Als er geen kattenklimtouw aan de dichtstbijzijnde kademuur hangt, kan een kat uitrusten op een watertuin of reddingsnest. En als voorbijgangers toch naar de bloemenpracht in het water kijken, zien ze de kat vanzelf en redden het dier van het vlotje, is onze jarenlange ervaring. 

  

Watertuinen in de Havenwijk, sinds 2010

Op woensdag 19 mei 2010 zijn in het kader van het biodiversiteitsjaar de eerste twee watertuinen van Leiden ingepoot. Onder luid applaus van de aanwezigen – en met een grote plons- werden ze te water gelaten naast de grote Havenbrug. 

  • De watertuinen zijn gefinancierd met middelen uit het Biodiversiteitsfonds van de gemeente Leiden en worden verzorgd door de bewoners van de Havenwijk.
  • Onder de aanwezigen waren toenmalig wethouder Frank de Wit en stadsbioloog Frits van der Sluis en watercoördinator Marcel Belt van de gemeente Leiden en veel van hun collega’s die in hun werk met biodiversiteit te maken hebben.
  • Op 6 juni 2011 zijn er een derde watertuin plus twee 'testnesten' (voor watervogels) bij gekomen.
  • In 2012 volgden nog eens vijf testnestjes in de wijk en in het Noorderkwartier.
  • Er liggen anno 2016 vijf grote watertuinen en tien kleine reddingsnestjes; door alle voordelen van deze drijvende eilanden kan het eigenlijk niet anders dan dat alle partijen hierachter staan!
  • Goed voor de waterkwaliteit, vele diersoorten, de biodiversiteit en ga zo maar door.

Plantensoorten in de Watertuinen:

 

bitterzoet

Solanum dulcamara

 

braam

Rubus fruticosus

 

egelskop

Sparganium erectum

 

gele dotterbloem

Caltha palustris

 

gele lis

Iris pseudacorus

 

gele waterkers

Rorippa amphibia

 

gewone zegge

Carex nigra

 

groot hoefblad

Petasites hybridus

 

harig wilgeroosje

Epilobium hirsutum

 

kalmoes

Acorus calamus

 

kattestaart

Lythrum salicaria

 

liesgras

Glyceria aquatica

 

moerasandoorn

Stachys palustris

 

moerasspirea

Filipendula ulmaria

 

moerasvergeetmeniet

Myosotis palustris

 

moeraswederik

Lysimachia thyrsiflora

 

riet

Phragmites australis

 

tandkruid

Cardamine heptaphylla

 

waterdrieblad

Menyanthes trifoliata

 

watermunt

Mentha aquatica

 

waterzuring

Rumex hydrolapathum

 

wolfspoot

Leucopus europaeus

De watertuinen met het door de bewoners gemaakte informatiebord Een reddingsnestje met schildpad én kinderen in de speeltuin Het waterleven in de Leidse grachten verbetert m.b.v. de zuiverende werking van de watertuinen

 Wie betaalde dat?

  • Met behulp van een financiële bijdrage uit het fonds Biodiversiteit –Leiden Lekker Groen van de gemeente Leiden, zijn de eerste watertuinen neergelegd.
  • Vervolgens werden enkele watertuinen en reddingsnestjes betaald uit de Stadsvogelprijs, die Leiden won.
  • In 2012 zijn twee fauna uittreedplaatsen betaald met hulp van de Herfstpremie
  • En ook in de huidige tijd, anno 2016, blijken vanwege hun goede 'trackrecord', de watertuinen bekostigd te kunnen worden uit diverse biodiversiteits-, duurzaamheids en bewonersparticipatiepotjes.  

Havenwijkbewoners zijn ambassadeurs van de drijvende eilanden

  • Omdat de bewoners van Havenwijk-Zuid heel goed weten hoe prettig het is om samen iets op te zetten (zie ook de website Kat uit de Gracht), zijn ze al jaren fan van de watertuinen en de reddingsnestjes in hun grachten.
  • Bewoners van andere wijken (en steden!) worden dan ook van harte uitgenodigd om langs te komen en zelf te ervaren hoe mooi de tuinen er in de zomer op het water bij liggen, en wat een dierenleven dit aantrekt.
  • Voor het onderwaterleven in de Leidse grachten kunt u doorsurfen naar onderwaterinleiden.nl

naar boven